Peter Kuiper, voor oog en oor

Peter Kuiper, voor oog en oor

Nieuwe bril, contactlenzen of hooroplossing? Bij Peter Kuiper, dé opticien en audicien bent u aan het juiste adres.
Lees verder...
Visser ATR

Visser ATR

U wilt toch ook de beste prijs voor uw oud ijzer en metalen? Bekijk onze prijzen!
Lees verder...
Een gezellig avondje uit!

Een gezellig avondje uit!

Koffie, Lunch, Borrel & Diner! Met de kinderen of met een groep, bij Eetcafé De Lachende Koe in Harlingen kan dat.
Lees verder...
Eurootje!

Eurootje!

Bij Plus Lunenborg: meer dan 100 aanbiedingen voor maar 1 Eurootje!
Lees verder...
Alinex

Alinex

Regionaal uitzendbureau met verantwoordelijkheidsgevoel. Alinex is de regionale leverancier van flexibel personeel en 24/6 bereikbaar.
Lees verder...
Grijmans advocaten

Grijmans advocaten

Scheiden vanaf € 130,= all inn vraag naar de mogelijkheden. Locaties in Harlingen en Bolsward. Gratis inloopspreekuur!
Lees verder...
C.L. International: Goed op weg

C.L. International: Goed op weg

Het bergingsbedrijf voor Noord-West Friesland, Terschelling en Vlieland.
Lees verder...
3e Heerlijk Harlingen

3e Heerlijk Harlingen

8-9-10 september wordt het weer super gezellig aan de Dokkade te Harlingen met dé Heetste Hamburger, het Rad van Fortuin, eten & drinken!
Lees verder...
Gemeente Harlingen

Gemeente Harlingen

Hier vindt u alle informatie over de verschillende producten en diensten van de gemeente Harlingen.
Lees verder...
Herbouw Willem Barentsz

Herbouw Willem Barentsz

Vanaf 1 april 2017 gaat de bouw weer los en zijn we open voor publiek. Kom kijken en klim aan boord. Tot dan!
Lees verder...
Westcord Hotels

Westcord Hotels

Wil jij werken bij een van de WestCord Hotels op Vlieland, Terschelling of Ameland? Bekijk de actuele vacatures bij WestCord Hotels op de Wadden. Solliciteer direct!
Lees verder...

Hannemahuis krijgt herinneringen van kapitein Jan Holstein (1850-1943)

15-09-2016

HARLINGEN - Afgelopen zaterdag 10 september kreeg Museum het Hannemahuis een bijzondere schenking.

Hannemahuis krijgt herinneringen van kapitein Jan Holstein (1850-1943) Ellen de Haan-Holstein en Anne Louise Köhl-Holstein schenken herinneringen overgrootvader kapt Jan Holstein.

Twee nichtjes, Ellen de Haan-Holstein uit Rotterdam en Anne Louise Köhl-Holstein uit Zürich (Zwitserland), schonken een manuscript van hun overgrootvader, kapitein Jan Lieuwes Holstein (geboren Harlingen 2 september 1850, overleden Harlingen 10 juni 1943). In een schrift met een harde groen-zwarte gemarmerde kaft had Jan Holstein op latere leeftijd zijn herinneringen opgeschreven aan zijn jeugd in Harlingen, de Zeevaartschool en de tijd dat hij op zee voer. Het schrift heeft hele omzwervingen gemaakt en werd het laatst bewaard in Zwitserland. De nichtjes maakten een Engelse vertaling van het schrift van hun overgrootvader, en aangezien de kinderen van Anne Louise Holstein geen Nederlands kunnen lezen en Ellen Holstein geen kinderen heeft, besloten de twee nichtjes de herinneringen van hun overgrootvader aan het Hannemahuis te schenken. Daarmee is Jan Holstein weer terug in Harlingen, “waar hij thuis hoort” volgens de dames Holstein.

 

Geschiedenis Zeevaartschool te boek gesteld

Het schrift is een mooie aanvulling op wat al bekend was van Jan Holstein als leerling van de School voor Wis- en Zeevaartkunde in Harlingen. Hij staat namelijk in het Register 1842-1910 van leerlingen van de School voor Wis- en Zeevaartkunde, de latere Zeevaartschool (aanwezig in het Gemeentearchief Harlingen). Hieruit blijkt dat hij in de jaren 1870 van februari tot november als stuurman op de Frisia met kapitein H.H. Boswijk voer. Momenteel werkt dr Jur Leinenga in opdracht van de Maritieme Academie Harlingen aan een boek over de geschiedenis van de in 1818 opgerichte School voor Wis- en Zeevaartkunde / Zeevaartschool / Maritieme Academie te Harlingen. Het is de bedoeling dat het boek in 2018, tweehonderd jaar na de oprichting, gepresenteerd zal worden. Daarin worden onder andere tien leerlingen uit de tweehonderd jaar geschiedenis van de Zeevaartschool gevolgd. Jan Holstein maakt een goede kans om in dat boek te worden opgenomen.

 

Beeld van een tijd

De herinneringen van Jan Holstein geven een mooi beeld van het leven van een zeeman, van ketelbinkie tot volwassen stuurman/kapitein, in de tijd dat er nog op houten zeilschepen gevaren werd. Er waren al wel “stoomboten”, maar dat waren eigenlijk alleen nog oorlogsschepen volgens Jan Holstein. Eveneens kenmerkend voor die negentiende eeuw was dat jongen en meisjes na de lagere school uit werken gingen en verantwoordelijk waren voor een bijdrage aan het gezinsinkomen.

 

Vader Lieuwe Holstein en  twee van zijn ooms voeren ook op zee. Eén van die ooms was daarbij omgekomen, en Jans ouders deden alles om hem van de zee weg te houden. Na de lagere school moest hij in Harlingen bij een zeilmaker in de leer met het idee dat dit hem zou afleiden, maar door het werk kwam hij juist veel in contact met zeelieden en het wakkerde zijn verlangen om naar zee te gaan alleen maar aan. Van het zeilen maken heeft hij later nog profijt gehad. In 1862, hij was pas twaalf jaar oud, maakte hij zijn eerste reis. Hij ging mee op een schip vanuit Harlingen naar Newcastle om steenkool in te nemen. In Harlingen werd de steenkool gelost en werd Friese kaas ingeladen, die vervolgens weer naar Newcastle werd gebracht. In Newcastle stapte hij over op een schip met bestemming Constantinopel (nu Istanboel). Het was al december en op de Noordzee raakte het schip in een storm. Het schip werd de haven van Deal, vlakbij Dover, ingevaren, om te schuilen. Het bleek dat het schip te zwaar beladen was, en de bemanning was de hele nacht bezig steenkool over boord te gooien.

 

Hieronder volgt een fragment van de avonturen van Jan Holstein als twaalf- tot vijftienjarige op zijn eerste reizen.

 

Verdwaald in Constantinopel

Vervolgens vertrokken we weer en bereikten zonder noemenswaardige problemen Gibraltar. Vandaar zeilden we de Middellandse Zee op. De oudere zeelui aan boord vertelden mij bloedstollende verhalen over piraten die schepen enterden en complete bemanningen afslachtten. Gelukkig gebeurde er niets van dien aard en we kwamen heelhuids aan in Constantinopel. We hadden precies 103 dagen gevaren vanaf Newcastle en het leek mij toe of we van de wereld af gezeild waren. Het was nu 1863.

 

Op een middag ging de kapitein inkopen doen en vroeg mij of ik zin had om mee te gaan. Dat had ik wel en ik keek mijn ogen uit. Toen wij de inkopen gedaan hadden, zei hij: Kun je de weg terug vinden? Jazeker, kapitein, zei ik en zodra hij weg was, verdwaalde ik in de sloppen en steegjes. Turks sprak ik niet maar op een gegeven moment zag ik een weg die omhoog liep. Die volgend kwam ik op een hoog punt in de stad en vandaar kon ik de haven met alle scheepsmasten goed zien. Zo vond ik mijn weg terug. Onze kolen werden gelost, maar niet alles. Dat betekende toch wel dat we in Newcastle veel te veel hadden geladen.

 

Van Constantinopel voeren we naar Céline (Sulina), aan de monding van de Donau. En dan de Donau op, naar Galati, in Roemenië. Omdat de Donau veel bochten heeft kwam de wind steeds van een andere kant; bovendien hadden we de stroom tegen en het kostte ons veertien dagen om naar Galati te komen. Daar laadden we rogge voor de Zaan. Voor eigen gebruik hadden we levende ganzen, eenden en een paar varkens ingenomen. Op de terugweg ging het sneller op de Donau, met de stroom mee. Op de Middellandse zee voeren we in konvooi, met ook nog een Turks stoomschip, een oorlogsbodem. In Gibraltar woei het stevig uit het westen en we konden er niet door. We moesten kruisen onder de Spaanse kust. Het was erg mooi weer. Soms kwamen kleine bootjes langszij die ons vers fruit te koop aanboden.

 

Eindelijk draaide de wind en konden we Gibraltar passeren. Daarna meerden we nog eenmaal aan om vers fruit te kopen en dan voeren we op huis aan. We voeren naar het Nieuwe Diep en gelijk door naar de Kogerpolder om de rogge te lossen. We lagen daar vlakbij het Noord-Hollandse kanaal en dagelijks zag ik grote Oostinjevaarders voorbij komen. Daar zou ik ook graag eens op willen varen.

 

Moeder en zussen verhuisd naar Amsterdam

De passagiersboot uit Amsterdam bracht mijn moeder en een van mijn zusters mee, die al bijna een jaar niets meer van mij gehoord hadden. We brachten de dag in elkaars gezelschap door. Ik zei tegen mijn moeder dat ik thuis zou komen en dan zou proberen op zo’n Oostindievaarder te komen. Mijn moeder en zuster gingen ’s avonds weer terug naar huis. De volgende dag diende ik mijn ontslag in. De kapitein vond dat niet leuk, maar aangezien de reis volbracht was en we in een Nederlandse haven waren, kon hij er niet veel aan doen.

 

Ik nam de passagiersboot naar Amsterdam en toen ik daar aankwam zette ik grote ogen op. Wat een lange straten en grachten! Vervolgens ontdekte ik dat ik moeders adres helemaal niet wist. Ik wist alleen dat het in de buurt van Kattenburg was, dus ging ik die kant maar eens op. Hier en daar gevraagd en in een groentezaak wist een vrouw een Friese familie te wonen. Zij wees me waar ik zijn moest en door de glazen deur heen zagen ze mij al en hoorde ik mijn jongste zuster roepen: Mem, daar is onze Jan!

 

Mijn vader voer in die tijd op zee. Ik deed mijn best om op een Oost-Indiëvaarder te komen maar dat lukte niet. Ik moest meer tevreden zijn met wat er wel mogelijk was en monsterde aan op een kofschip, een tweemaster. We gingen met stukgoed naar Helsingfors in Finland. Het was al diep in de herfst toen we daar aankwamen. We losten daar onze lading, namen ballast in en vertrokken van daar met twee Finse werkende passagiers aan boord naar Riga. Daar namen we een lading spoorslippers (bielzen?) in voor Amsterdam, maar onze Finnen hebben we niet meer teruggezien, die hadden hun heil in Riga gezocht.

 

Inmiddels begon het al te winteren en we waren blij te kunnen vertrekken. In Oostzee, Sont en Kattegat ging alles naar behoren maar op de Noordzee liep alles tegen. De ene storm na de andere. Onze deklast  raakte los en we waren genoodzaakt deze overboord te zetten. Toen we op zekere dag land in zicht kregen bleek dat Helgoland te zijn. Een Duitse loodskotter kwam zijn diensten aanbieden en de loods bracht ons naar Bremerhaven. Daar konden we onze dekschade laten repareren en ons proviand wat aanvullen. Bij de eerste oostenwind vertrokken we en na twee dagen varen waren we op de hoogte van Terschelling. Daar namen we weer een loods aan boord. We moesten eigenlijk naar Amsterdam maar er lag al te veel ijs in de Zuiderzee(?) en de loods bracht ons naar Harlingen. De volgende dag was ik bij mijn Harlingse familie. Zij boden mij gastvrijheid voor de winter en dat nam ik in dank aan. Zij zorgden goed voor mij want ik was nogal mager geworden.

 

In het voorjaar ging ik weer varen. 1864. Mijn familie had voor een baantje als dekjongen op een schip gezorgd. Na een paar reizen kwamen we te Amsterdam, waar het schip van eigenaar veranderde. Nu bleven we voortaan op Amsterdam varen en daar ging het schip ook dat najaar in de winterberging. De kapitein woonde met zijn vrouw en kinderen aan boord en toen hij mijn diensten niet meer nodig had, ontsloeg hij mij. Ik vond een ander schip waarmee ik in het voorjaar zou vertrekken naar Winclaw (Breslau) in Rusland. Die winter was ik thuis, bij mijn moeder en zusters.

 

Toen we in het voorjaar (1865) met dit schip naar Winclaw vertrokken, lag er nog drijfijs in het Kattegat en op de rede van Elseneur vernamen we dat de Oostzee nog vol ijs lag. We besloten met een aantal schepen naar Helsingborg in Zweden te varen om daar betere berichten af te wachten. Toen die kwamen trok een groot aantal schepen de haven van Helsingborg uit, ieder naar zijn bestemming. Wij kwamen  zonder verdere problemen aan in Winclaw, losten onze ballast en namen hout in voor Harlingen. De terugreis duurde drie weken. Vervolgens kregen we order om te varen naar Narva, een houthaven in de Finse Golf. Toen we daar aankwamen lagen er verscheidene grote schepen buiten de haven te lossen omdat ze teveel diepgang hadden voor de haven. Wij konden er wel in.

 

In de tijd dat wij in de haven lagen, stak er een storm op uit westelijke richting. Die storm werd almaar heviger en een van die grote schepen die buiten de haven lagen te laden sloeg los van zijn anker en strandde op de kust. De storm hield aan en de een na de ander strandden die grote schepen daar, in het zicht van de haven, op de kust. In het totaal waren dat dertien schepen. Het reddingswezen was in die dagen nog niet georganiseerd en reddingsboten waren er niet, zodat de schepelingen genoodzaakt waren zo lang mogelijk aan boord te blijven.

 

Laat in de middag zagen we een klein schip op de haven toekomen. Op het strand stonden vele zeelui van allerlei nationaliteiten die met gespannen aandacht toekeken. Hoe dichterbij het scheepje kwam, hoe hachelijker de situatie werd. Ook dit scheepje zagen we stranden en direct daarna zagen we de bemanning het want invluchten, zo hoog mogelijk. Enkele Noorse kapiteins hadden inmiddels gezorgd voor een stevige sloep, maar wat ze ook probeerden, het was niet mogelijk om af te varen; tot vier keer toe werd de sloep teruggeslagen door de branding. Nu zagen we dat iemand van het kleine scheepje geheel ontkleed te water sprong en trachtte zwemmende aan de wal te komen. Twee mannen met een touw om hun middel gebonden gingen de zee in om de zwemmer op te vangen maar de hulp mocht niet baten.  We zagen nog hoe de zwemmer zijn handen opstak en toen verdronk hij. Later bleek dat het de kapitein was geweest.

 

Het werd nu donker en we gingen naar boord terug. De volgende ochtend ging men weer naar het strand maar ik kon er niet bij zijn. Ik lag te kooi zo stijf als een plank en met pijn in mijn hele lijf. In de namiddag hoorde ik van mijn scheepsmaats dat er twee matrozen uit het gestrande schip waren gered. Drie anderen waren direct na de stranding overboord geslagen en verdronken. In de loop van die middag werd het lichaam van de kapitein gevonden.

Kunst & Cultuur

Meer nieuws

3 toppers lopen Run4Semmy

15-09-2016

HARLINGEN - Op 16 oktober 2016 doen wij mee aan de Run4Semmy!

Wie Kent James Brown

15-09-2016

HARLINGEN - Van de moderne tijd gaan we naar een oude rot in het vak: James Brown.

Zes genomineerden voor de Anton Wachterprijs 2016

15-09-2016

HARLINGEN - De tweejaarlijkse prijs voor het beste literaire prozadebuut van de afgelopen twee jaar wordt op zaterdag 12 november uitgereikt in de Grote Kerk van Harlingen.

Reacties

Faber Lederwaren en Bijouterieën Faber Lederwaren en Bijouterieën Harlinger Poffertjeskraam Harlinger Poffertjeskraam Plus Lunenborg Plus Lunenborg Fotografie Dorus Fotografie Dorus Kamsma Schoenen Kamsma Schoenen Harlinger Ondernemersvereniging (HOV) Harlinger Ondernemersvereniging (HOV) Eetcafé De Lachende Koe Eetcafé De Lachende Koe Albert Heijn Harlingen Albert Heijn Harlingen Atelier de Groot Atelier de Groot Joachim de Ruijter Fotografie Joachim de Ruijter Fotografie Karsten Wonen Karsten Wonen Hotel Café Restaurant "Zeezicht" Hotel Café Restaurant "Zeezicht" Jumbo Olaf Hermus Jumbo Olaf Hermus Zeilcharter Boreas Zeilcharter Boreas Peter Kuiper, voor oog en oor Peter Kuiper, voor oog en oor Dio Jurien Dio Jurien Wereldwinkel Harlingen Wereldwinkel Harlingen HoMMM!nga's Fijne Winkeltje HoMMM!nga's Fijne Winkeltje Zwembad Het Derde Haad Zwembad Het Derde Haad Vogelaar Audio Vogelaar Audio Anna Casparii Hotel Café Restaurant Anna Casparii Hotel Café Restaurant De Jager Accountancy B.V. De Jager Accountancy B.V. BENG Evenementen BENG Evenementen Hema Harlingen Hema Harlingen Hubo-Faber Hubo-Faber Haarmode Cats Haarmode Cats Eetcafé Nooitgedagt Eetcafé Nooitgedagt Visie Events Visie Events ForHim Menswear ForHim Menswear Brasserie de Jasmijn Brasserie de Jasmijn VVV-TIP Harlingen VVV-TIP Harlingen De Lichtboei De Lichtboei IJssalon Min12 IJssalon Min12 Expert Hogerhuis Expert Hogerhuis Ons Food&Wine Ons Food&Wine Salon & Parfumerie Rona Salon & Parfumerie Rona Copini Opticiëns Copini Opticiëns Zensa Moda Zensa Moda
Visie Events Visie Events Albert Heijn Harlingen Albert Heijn Harlingen Joachim de Ruijter Fotografie Joachim de Ruijter Fotografie VVV-TIP Harlingen VVV-TIP Harlingen Karsten Wonen Karsten Wonen Copini Opticiëns Copini Opticiëns De Lichtboei De Lichtboei Atelier de Groot Atelier de Groot HoMMM!nga's Fijne Winkeltje HoMMM!nga's Fijne Winkeltje Harry Greve Gitaar- en Basgitaarlessen Harry Greve Gitaar- en Basgitaarlessen Eetcafé De Lachende Koe Eetcafé De Lachende Koe Peter Kuiper, voor oog en oor Peter Kuiper, voor oog en oor